नेपालगन्ज : बाँकेकाे नेपालगन्ज लगायत आसपासका सिमानाकाबाट दैनिक मल तस्करी भैरहेको देखिएको छ । यसकाे नियन्त्रण र राेकथाममा स्थानीय प्रहरी प्रशासन उखासीन छ ।
नेपालमा रासायनिक मलको चरम अभावका कारण भारतबाट अवैध रूपमा भन्सार छली गरी नेपालतर्फ मल भित्र्याउने गरिछ । जसलाई गैरकानुनी कार्य भनिन्छ।
नेपालमा धान, गहुँ र मकै लगायतका बाली लगाउने मुख्य सिजनमा सरकारी स्तरबाट रासायनिक मल (युरिया, डीएपी आदि) को पर्याप्त आपूर्ति नहुँदा वार्षिक लाखौँ मेट्रिक टन मल अवैध नाकाहरूबाट तस्करी हुने गरेको छ।
भारत सरकारले आफ्ना किसानका लागि अनुदानमा उपलब्ध गराएको विहार र उत्तर प्रदेश (यूपी) को रासायनिक मल नेपाल आउने गरेको हाे ।
तस्करीको स्वरूप
-
- अनुदानको मल चोरी-पैठारी: भारत सरकारले आफ्ना किसानका लागि अनुदानमा उपलब्ध गराएको विहार र उत्तर प्रदेश (यूपी) को रासायनिक मल नेपालतर्फ बढी मूल्यमा बेच्न तस्करी गरिन्छ।
- साना र ठूला तस्कर: कतिपय किसानहरू बाध्य भएर घरायसी प्रयोजनका लागि साइकल वा मोटरसाइकलमा मल बोकेर ल्याउँछन् भने व्यावसायिक तस्करहरूले ट्रक र ट्याक्टरकै प्रयोग गरी प्रहरीसँगको मिलेमतोमा मल भित्र्याउँछन्।
- कालोबजारी र मिसावट: तस्करी गरी ल्याइएको मल नेपालका बजारहरूमा नेपाली सहकारी वा व्यापारीको मिलेमतोमा चर्को मूल्यमा (कालोबजारी गरेर) किसानलाई बेचिन्छ, जसको गुणस्तरको कुनै ग्यारेन्टी हुँदैन।
जोखिम र प्रभाव
- प्रहरी र किसानबीच द्वन्द्व: सीमा क्षेत्रमा प्रहरीले तस्करीको मल नियन्त्रणमा लिन खोज्दा स्थानीय किसान वा तस्कर समूहसँग झडप र तनावका स्थितिहरू सिर्जना हुने गर्छन्
- कानुनी कारबाहीको डर: भारत सरकारले आफ्नो अनुदानको मल विदेश पठाउन प्रतिबन्ध लगाएकाले भारतमा मल किन्न गएका नेपाली किसानहरू ‘तस्करी’ को आरोपमा भारतीय सुरक्षा बल (SSB) र कृषि विभागद्वारा पक्राउ पर्ने जोखिम सधैँ रहने गरेकाे छ ।
